- كتاب فلاحت ( در پيوند درخت ) ، ترجمه از فرانسوى ، به اهتمام نجم الدّوله ( ضميمهء مجموعهء فلاحتى ) ، تهران ، چاپ سنگى ، 1320 ه . ق . ، سى ص . افزون بر اينها ، ميرزا عبد الغفّار ، به انتشار كتاب‌هاى ديگرى به شرح زير نيز اقدام كرد : 1 . اسرارنامه ، همراه با پندنامه ، شيخ فريد الدّين عطّار نيشابورى ، به اهتمام نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سنگى ، 1298 ه . ق . ؛ 2 . منطق الطّير ، شيخ فريد الدّين عطّار نيشابورى ، به اهتمام نجم الدّوله ، چاپ سنگى ، 1298 ه . ق . ؛ 3 . منتخب مرصاد العباد ، شيخ نجم الدّين رازى ( دايه ) ، به اهتمام نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سنگى ، 1301 ه . ق . ؛ 4 . معيار الاشعار ، خواجه نصير الدّين طوسى ، از روى نسخهء ميرزا على محمّد اصفهانى ، به اهتمام نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سنگى ، 1320 ه . ق . ، دويست و چهارده ص ؛ 5 . حلّ المسائل جبر ( هزار مسأله ) ، رضا نجمى تبريزى ( مهندس الممالك ) ، به دستور نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سنگى ، 1323 ه . ق . شصت و دو ص . 32 * * * سرانجام ، عبد الغفّار خان ، در چهاردهم جمادى الاوّل 1326 ه . ق . ، در هفتاد و يك سالگى در تهران درگذشت و در مقبرهء صفائيه - در حوالى چشمه على شهر رى - به خاك سپرده شد . ميرزا محمود خان فسايى ، متخلّص به « نعمت » ، مادّه تاريخ وفات او را به اين شرح سروده است : « آفتاب عمر نجم الدّوله را آمد افول » 33 ( - 1326 قمرى ) . اين بود مرورى كوتاه بر زندگى پربار و آثار گرانقدر و خدمات بىشمار ميرزا عبد الغفّار خان نجم الدّوله ، دانشمندى كه جامعيّتى كم‌نظير داشت و « ذو الفنونى » كه تذكره‌نويسان معاصرش ، بحقّ از او به عنوان « نيوتن عصر و ارشميدس عهد » ياد كرده‌اند . 34